eens

Forms

eens (adverb; unstressed also ’ns, ’s; as an adjective only predicative)^[1]

Etymology

It is inherited from Middle Dutch eens, inherited from Old Dutch einis, an adverbial genitive from Dutch een + -s, the genitive of the numeral.^[2][3][1] The same formation is Old Saxon ēnes, Old High German eines (with a later /t/ in einēst, whence modern German einst), Old Frisian ēnes (modern West Frisian iens), Old English ǣnes beside ānes (whence English once, with the ending replaced by ⟨-ce⟩) and Old Norse eins.^[2][4][3]

The predicative adjective “of one mind” comes from the same genitive, used with zijn, wezen and worden to express a quality.^[2] It began in phrases such as des eens werden (“to come to an agreement”), like des eins werden.^[4][3][2] Old High German had ein sīn without the genitive; only in the 15th century did German take up des eins sein, since replaced by einig sein.^[2]

Unstressed and weakened to /əns/ or /əs/, the adverb has become a modal particle, a use that begins in the 17th century.^[2][1]

Earliest recorded meaning

Old Dutch einis “once” is found in the Wachtendonck Psalms of the 10th century.^[2][5] In Middle Dutch the adjective appears first, in the cloth regulations of Bruges of 1277, where al eens means “quite even, uniform” of a woven say.^[6][2] The adverb “once, one time” is recorded in the same year.^[2]

Semantic evolution

In Middle Dutch eens meant “one time” and “at one time, once upon a time”, as in Eens lachi in groter pinen, “once he lay in great pain” (1320).^[7] In eens was used of a capital sum paid at once, as against yearly interest, and a payment of a thousand guilders eens (1615) was a single one.^[7][8] In eens “at one go” is recorded from 1806–1807, and op eens “at one time” from 1844–1851 and “suddenly” from 1862.^[2]

Unstressed eens with a weakened sense “one time, on occasion” appears in 1621, and in commands, such as Denk eens aan (1782), it only softens the request; it can also express impatience (1676).^[2] The adjective eens zijn “to agree” is recorded from the late 16th century, and the Teuthonista of 1477 has eyns werden.^[2] In Belgium eens is also a conjunction, “once, as soon as”.^[1] Eens en voor allemaal is a Belgian calque of French une fois pour toutes.^[9]

Papiamentu borrowed eens “of the same opinion”, and Petjo has niet eens “certainly not”.^[10][1] The word lives on in Afrikaans eens.^[1]

Timeline

• 901–1000 – Old Dutch einis appears in the Wachtendonck Psalms.^[2]
• 1277 – Al eens “uniform” and the adverb eens are recorded in Flanders.^[6][2]
• 1477 – The Teuthonista has eyns werden “to agree”.^[2]
• 1566–1600 – Eens zijn “to be of one opinion” is recorded.^[2][8]
• 1621 – Unstressed eens with a weakened sense.^[2]
• 1782 – Denk eens aan, with eens softening a command.^[2]
• 1862 – Op eens “suddenly”.^[2]

Meanings

Adverb

1. once, one time: Ik ben er maar eens geweest.^[11][1][8]
2. One more time, as much again: eens zo groot, twice as big.^[11]
3. At some time, in the past or the future: er was eens, “once upon a time”.^[11][1]
4. A modal particle that softens a request or command: Kijk eens hier.^[11][1]
5. In negation: even: Hij keek niet eens op.^[11][1]

Conjunction

1. (Belgium) Once, as soon as.^[1]

Adjective

1. Only predicative: of the same opinion, in agreement: Ik ben het met je eens.^[11][1]

Word family

• ineens
• opeens
• geeneens
• oneens
• eensgezind
• eensluidend

Related words

• een
• English once
• German einst

References

1. ^ a b c d e f g h i j k l m Wiktionary, the free dictionary, https://en.wiktionary.org
2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Philippa, Marlies; Debrabandere, Frans; Quak, Arend; Schoonheim, Tanneke; Sijs, Nicoline van der (2003–2009), Etymologisch woordenboek van het Nederlands, 4 vols., Amsterdam: Amsterdam University Press; online via etymologiebank.nl
3. ^ a b c Franck, Johannes; Wijk, Nicolaas van (1912), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2nd ed., 's-Gravenhage: Nijhoff
4. ^ a b Vries, Jan de (1971), Nederlands etymologisch woordenboek, Leiden: Brill
5. ^ Köbler, Gerhard, Altniederfränkisches Wörterbuch, online, koeblergerhard.de/wikiling
6. ^ a b Pijnenburg, W. J. J., et al. (2001), Vroegmiddelnederlands woordenboek: woordenboek van het Nederlands van de dertiende eeuw in hoofdzaak op basis van het Corpus-Gysseling, Leiden: Instituut voor Nederlandse Lexicologie; gtb.ivdnt.org
7. ^ a b Verwijs, Eelco; Verdam, Jacob (1885–1929), Middelnederlandsch woordenboek, 11 vols., 's-Gravenhage: Nijhoff; gtb.ivdnt.org
8. ^ a b c Vries, Matthias de; Winkel, L. A. te, et al. (1882–1998), Woordenboek der Nederlandsche Taal, 29 vols., 's-Gravenhage / Leiden: Nijhoff / Sijthoff / SDU; supplement 2001; gtb.ivdnt.org
9. ^ Vreese, Willem de (1899), Gallicismen in het Zuidnederlandsch, Gent: Siffer
10. ^ Sijs, Nicoline van der (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag: Sdu; with additions from the Uitleenwoordenbank (2015)
11. ^ a b c d e f Van Dale Groot woordenboek hedendaags Nederlands (2014), Utrecht / Antwerpen: Van Dale Uitgevers