duidelijk

Forms

duidelijk (comparative duidelijker, superlative duidelijkst)^[1]

Etymology

It is from Dutch duiden (“to interpret, explain”) + -lijk, with the linking vowel ⟨e⟩, first recorded in the middle of the 16th century.^[2][3][4][1] De Vries and De Tollenaere derive it instead from German deutlich, which was at first only an adverb (from Middle High German diutlîche), and Wiktionary also calls it perhaps a calque of the German word;^[1][2][5] Middle Low German had dûdelîk.^[1][2][5] Before these adjectives existed, phrases meaning “in the language of the people” were used for “clearly”: Old High German in githiudi, ze diute, tô dûde and Old Frisian tô thiôthe.^[6][7]

The verb is Middle Dutch dieden or duden “to explain, to mean”.^[2][8] It is often connected with Proto-Germanic *þeudō (“people”) (as in diets), so that it would first have meant “to make clear to the people”.^[2] The EWN finds this meaning hard to derive from the noun and prefers the adjective *þeuþa- (“good”), with an original sense “to make good, make understandable”.^[2]

Earliest recorded meaning

The oldest record is een duydelicke rede, “a clear speech”, in Utenhove's Bible translation of 1556; the Woordenboek der Nederlandsche Taal had 1557.^[2][9] Kiliaan (1599) gives duydelick as “expressly, significantly”, and Franck and Van Wijk note that he knew it only as an adverb.^[2][7]

Semantic evolution

The Woordenboek der Nederlandsche Taal puts first the sense “easy to understand, leaving no room for misunderstanding”, as in claere ende duydelycke termen “clear and plain terms” (1656).^[3] The phrases iets duidelijk maken “to explain something carefully” (1838) and het is duidelijk dat “it is evident that” (1875) belong here.^[3] A second sense is “clearly perceptible, distinct”, recorded from 1766, also of handwriting that is easy to read (1882); the word can describe a person who expresses himself clearly.^[3]

Reinsma records a business euphemism of 1993, when the Dutch postal company told customers its rates had become duidelijker “clearer” instead of saying that they had gone up.^[10] The word was taken over into Frisian as dúdlik.^[11]

Timeline

• 1556 – Een duydelicke rede appears in Utenhove's Bible translation.^[2]
• 1557 – The date in the Woordenboek der Nederlandsche Taal.^[9][12]
• 1599 – Kiliaan lists duydelick as an adverb.^[2][7]
• 1656 – Claere ende duydelycke termen is recorded.^[3]
• 1766 – The sense “clearly perceptible” is recorded.^[3]
• 1875 – Het werd duidelijk dat “it became evident that” is recorded.^[3]

Meanings

Adjective

1. clear, easy to understand, leaving no room for doubt: Zijn uitleg was kort en duidelijk.^[13][14][1]
2. clearly perceptible, distinct: een duidelijke vlek op het tafelkleed.^[13][14]
3. obvious, evident.^[1][3]

Adverb

1. clearly: Ze sprak langzaam en duidelijk.^[1][14]

Word family

• duidelijkheid
• onduidelijk
• overduidelijk
• verduidelijken
• duidelijkheidshalve

Related words

• duiden
• beduiden
• diets
• German deutlich

Usage notes

Iemand iets duidelijk maken means both to explain something to someone and to make him understand it, as a firm warning.^[13][3]

References

1. ^ a b c d e f g h Wiktionary, the free dictionary, https://en.wiktionary.org
2. ^ a b c d e f g h i j Philippa, Marlies; Debrabandere, Frans; Quak, Arend; Schoonheim, Tanneke; Sijs, Nicoline van der (2003–2009), Etymologisch woordenboek van het Nederlands, 4 vols., Amsterdam: Amsterdam University Press; online via etymologiebank.nl
3. ^ a b c d e f g h i Vries, Matthias de; Winkel, L. A. te, et al. (1882–1998), Woordenboek der Nederlandsche Taal, 29 vols., 's-Gravenhage / Leiden: Nijhoff / Sijthoff / SDU; supplement 2001; gtb.ivdnt.org
4. ^ Algemeen Nederlands Woordenboek (2009–), Instituut voor de Nederlandse Taal, Leiden; anw.ivdnt.org
5. ^ a b Vries, Jan de; Tollenaere, Félicien de (2004), Etymologisch woordenboek: onze woorden, hun oorsprong en ontwikkeling, 23rd ed., Utrecht: Het Spectrum, p. 113
6. ^ Vries, Jan de (1971), Nederlands etymologisch woordenboek, Leiden: Brill
7. ^ a b c Franck, Johannes; Wijk, Nicolaas van (1912), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2nd ed., 's-Gravenhage: Nijhoff
8. ^ Pijnenburg, W. J. J., et al. (2001), Vroegmiddelnederlands woordenboek: woordenboek van het Nederlands van de dertiende eeuw in hoofdzaak op basis van het Corpus-Gysseling, Leiden: Instituut voor Nederlandse Lexicologie; gtb.ivdnt.org
9. ^ a b Sijs, Nicoline van der (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam / Antwerpen: Veen
10. ^ Reinsma, R. (1999), Neologismen, Den Haag: Sdu
11. ^ Sijs, Nicoline van der (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag: Sdu; with additions from the Uitleenwoordenbank (2015)
12. ^ Veen, P. A. F. van; Sijs, Nicoline van der (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2nd ed., Utrecht / Antwerpen: Van Dale Lexicografie
13. ^ a b c Van Dale Groot woordenboek hedendaags Nederlands (2014), Utrecht / Antwerpen: Van Dale Uitgevers
14. ^ a b c WikiWoordenboek (Dutch Wiktionary), nl.wiktionary.org