een

Forms

een (as an article, unstressed, also written ’n; as a numeral, stressed, written één where needed)^[1]

Etymology

It is inherited from Middle Dutch een, inherited from Old Dutch ēn, inherited from Proto-West Germanic *ain, inherited from Proto-Germanic *aina- (“one, alone”).^[2][1][3] The same word is Old Saxon ēn, Old High German ein (modern German ein), Old Frisian ēn, Old English ān (modern English one), Old Norse einn and Gothic 𐌰𐌹𐌽𐍃 (ains).^[2][4][3]

It goes back to Proto-Indo-European *h₁óynos (“one”), and is related to Latin ūnus, Ancient Greek οἴνη (oínē, “one (on a die)”), Old Prussian ains, Lithuanian víenas, Latvian viens and Old Irish óen.^[2][4][5]

Earliest recorded meaning

Old Dutch has the word in the 10th-century Wachtendonck Psalms, in the phrase in ēn “together” and eino “the one”.^[2][6] A list of possessions of about the same time names en werr sancti Liudgeri, one weir belonging to Saint Liudger.^[7] Its use as an indefinite article is first found in the Leiden Willeram of about 1100.^[2][6]

Semantic evolution

As in most Germanic and the Romance languages, the numeral came to be used as an indefinite article; in Dutch this must have happened in the course of the 11th century.^[2] The article is unstressed and pronounced /ən/, while the numeral keeps the full vowel /eːn/.^[1][8]

Middle Dutch also used een as an indefinite pronoun, “someone, a certain one”, often in the phrase een die hiet …, “one who was called …”.^[9][10] The numeral formed many derivatives and compounds, among them eenheid, eenzaam, eenvoudig and eendracht.^[11]

The numeral was borrowed into Negerhollands, Berbice Dutch, Skepi Dutch, Sranan Tongo (Sranan Tongo ein) and the Carib language Tiriyó, and the article into Negerhollands and Berbice Dutch.^[12]

Timeline

• 901–1000 – Old Dutch ēn and eino are recorded in the Wachtendonck Psalms.^[2][6]
• c. 1100 – Ein is used as an indefinite article in the Leiden Willeram.^[2][6]
• 1240 – A Limburg glossary renders Latin unus as ein.^[9]
• 1785 – Tot by eenen in den nagt, “until one o'clock at night”, uses the numeral for the hour.^[11]

Meanings

Article

1. a, an: the indefinite article, before a singular noun.^[8][1]
2. Before a plural, in exclamations about a number: een mensen dat er waren!, “what a lot of people there were!”.^[8][13]
3. Standing for a whole kind: een kat is geen hond, “a cat is not a dog”.^[8]

Numeral

1. one, the smallest positive whole number.^[8][1]
2. The first in a series.^[8]

Adjective

1. One, the same, united: een met de natuur, “at one with nature”.^[8]

Noun

1. The figure 1; a one.^[8][1]

Word family

• eenheid
• enig
• eens
• eentje
• eenzaam
• eenvoudig
• eendracht
• eenhoorn
• eenkennig
• bijeen
• meteen
• aaneen

Related words

• English one
• German ein

Usage notes

The phrases een en ander, “what was mentioned”, and het een en ander, “various things”, keep the numeral.^[8] The stressed numeral is written with accents, één, where it could be read as the article.^[1]

References

1. ^ a b c d e f g h i Wiktionary, the free dictionary, https://en.wiktionary.org
2. ^ a b c d e f g h Philippa, Marlies; Debrabandere, Frans; Quak, Arend; Schoonheim, Tanneke; Sijs, Nicoline van der (2003–2009), Etymologisch woordenboek van het Nederlands, 4 vols., Amsterdam: Amsterdam University Press; online via etymologiebank.nl
3. ^ a b Kroonen, Guus (2013), Etymological Dictionary of Proto-Germanic, Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series 11, Leiden / Boston: Brill
4. ^ a b Vries, Jan de (1971), Nederlands etymologisch woordenboek, Leiden: Brill
5. ^ Orel, Vladimir (2003), A Handbook of Germanic Etymology, Leiden / Boston: Brill
6. ^ a b c d Sijs, Nicoline van der (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam / Antwerpen: Veen
7. ^ Oudnederlands Woordenboek (2009–), Instituut voor de Nederlandse Taal, Leiden; gtb.ivdnt.org
8. ^ a b c d e f g h i Van Dale Groot woordenboek hedendaags Nederlands (2014), Utrecht / Antwerpen: Van Dale Uitgevers
9. ^ a b Pijnenburg, W. J. J., et al. (2001), Vroegmiddelnederlands woordenboek: woordenboek van het Nederlands van de dertiende eeuw in hoofdzaak op basis van het Corpus-Gysseling, Leiden: Instituut voor Nederlandse Lexicologie; gtb.ivdnt.org
10. ^ Verwijs, Eelco; Verdam, Jacob (1885–1929), Middelnederlandsch woordenboek, 11 vols., 's-Gravenhage: Nijhoff; gtb.ivdnt.org
11. ^ a b Vries, Matthias de; Winkel, L. A. te, et al. (1882–1998), Woordenboek der Nederlandsche Taal, 29 vols., 's-Gravenhage / Leiden: Nijhoff / Sijthoff / SDU; supplement 2001; gtb.ivdnt.org
12. ^ Sijs, Nicoline van der (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag: Sdu; with additions from the Uitleenwoordenbank (2015)
13. ^ WikiWoordenboek (Dutch Wiktionary), nl.wiktionary.org