jaar

Forms

jaar n (plural jaren, diminutive jaartje n)^[1]

Etymology

It is inherited from Middle Dutch jaer, inherited from Old Dutch jār, inherited from Proto-Germanic *jēra- (“year”).^[2][1][3][4] The same word is Old Saxon jār, Old High German jār (modern German Jahr), Old Frisian gēr (modern West Frisian jier), Old English gēar (modern English year), Old Norse ár (modern Swedish år) and Gothic 𐌾𐌴𐍂 (jēr).^[2][5][6][3]

Outside Germanic it is related to Latin hōrnus (“of this year”), from an older ⟨*hō-iōr-inos⟩ and unrelated to annus (“year”), and to Ancient Greek ὧρος (hôros, “year”) and ὥρα (hṓrā, “season, time”), the source of uur.^[2][6] Also related are Avestan yār- (“year”) and Czech jaro (“spring”), from Proto-Indo-European *ieh₁-r-.^[2][5][1] Kroonen reconstructs a static Indo-European paradigm with a nominative in ⟨-r⟩ and a genitive in ⟨-n-⟩, an alternation Avestan has kept.^[3] A link with the root *h₁ei- (“to go”), as if the year were “a course”, is often proposed, but the EWN thinks it unlikely and Franck–Van Wijk call it uncertain.^[2][6][5]

The word belonged to a class of neuter monosyllables with a long syllable that had no plural ending in the earliest Middle Dutch, like been.^[2] This still shows after numerals (see Usage notes).^[2][7]

Earliest recorded meaning

Old Dutch jār first appears in the 10th-century Wachtendonck Psalms, in the sense of the years of a life: jar sina untes an dag cunnis in cunnis, “his years unto the day of generation and generation”.^[4][2] Middle Dutch iaer is found in a charter of 1236, and Limburg glosses of about 1240 render Latin triennium as van drien iaren, “of three years”.^[8][9][10]

Semantic evolution

Thirteenth-century charters date themselves by formulas such as int jar ons heren, “in the year of our Lord”.^[9] In Middle Dutch een goet jaer was a blessing, and een quaet jaer “a bad year” a curse, as in Mamet gheve u een quaet jaer (about 1325).^[11] Coornhert still wrote Dat Godt U ende hem een quaet jaer moet gheven in 1564.^[12] The phrase jaar en dag “a long time” comes from medieval law, in which rights lapsed after a year and a day.^[13]

De jaren dertig and similar names of decades, and vorig jaar “last year”, are translations of German die dreißiger Jahre and voriges Jahr.^[14] Among Dutch Jews hij is in het jaar meant that someone was in the year of mourning for a parent, and door het jaar meant the rest of the year as opposed to Passover.^[15]

Dutch passed the word to Negerhollands (jaer), Berbice Dutch (jari) and Sranan Tongo (Sranan Tongo yari), and through Sranan to Aukan, Saramaccan and Caribbean Javanese.^[16][1]

Timeline

• 901–1000 – Old Dutch jār appears in the Wachtendonck Psalms.^[4][8]
• 1236 – Middle Dutch iaer “twelve months” is recorded in a charter.^[8][10]
• c. 1240 – Limburg glosses translate Latin triennium as van drien iaren.^[9]
• c. 1325 – Een quaet jaer is used as a curse.^[11]
• 1564 – Coornhert writes een quaet jaer moet gheven.^[12]
• 1805 – The regional word jaar “udder” is recorded.^[7]

Meanings

Noun

1. A year, a period of twelve months.^[17][1][18] Ze woont al drie jaar in Gent. Sinds jaar en dag means for a very long time.^[17]
2. A calendar year, from 1 January to 31 December;^[17][18] de jaren dertig and the like name the decades of a century.^[17][18]
3. (astronomy) The time a planet takes to go once round the sun.^[17]
4. A year group of students; those who began or finished a course in the same year.^[1]

Word family

• eindejaar
• jarig
• minderjarig
• najaar
• schrikkeljaar
• voorjaar
• meerderjarig
• derdejaars
• eerstejaars
• jaarboek
• jaardag
• jaareinde
• jaargang
• jaarlijks
• jaarling
• bejaard

Related words

• uur
• English year
• German Jahr

Usage notes

After a numeral the singular is normal (twee jaar), but the plural is used with adjectives such as vele and lange.^[2][7] A separate regional jaar “udder”, recorded in North Holland and Frisian, belongs with jadder.^[7] Stoett records the proverb alle dagen een draadje is een hemdsmouw in het jaar, which praises steady work and has a medieval forerunner.^[13]

References

1. ^ a b c d e f g Wiktionary, the free dictionary, https://en.wiktionary.org
2. ^ a b c d e f g h i Philippa, Marlies; Debrabandere, Frans; Quak, Arend; Schoonheim, Tanneke; Sijs, Nicoline van der (2003–2009), Etymologisch woordenboek van het Nederlands, 4 vols., Amsterdam: Amsterdam University Press; online via etymologiebank.nl
3. ^ a b c Kroonen, Guus (2013), Etymological Dictionary of Proto-Germanic, Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series 11, Leiden / Boston: Brill
4. ^ a b c Oudnederlands Woordenboek (2009–), Instituut voor de Nederlandse Taal, Leiden; gtb.ivdnt.org
5. ^ a b c Vries, Jan de (1971), Nederlands etymologisch woordenboek, Leiden: Brill
6. ^ a b c Franck, Johannes; Wijk, Nicolaas van (1912), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2nd ed., 's-Gravenhage: Nijhoff
7. ^ a b c d Vries, Matthias de; Winkel, L. A. te, et al. (1882–1998), Woordenboek der Nederlandsche Taal, 29 vols., 's-Gravenhage / Leiden: Nijhoff / Sijthoff / SDU; supplement 2001; gtb.ivdnt.org
8. ^ a b c Sijs, Nicoline van der (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam / Antwerpen: Veen
9. ^ a b c Pijnenburg, W. J. J., et al. (2001), Vroegmiddelnederlands woordenboek: woordenboek van het Nederlands van de dertiende eeuw in hoofdzaak op basis van het Corpus-Gysseling, Leiden: Instituut voor Nederlandse Lexicologie; gtb.ivdnt.org
10. ^ a b Vries, Jan de; Tollenaere, Félicien de (2004), Etymologisch woordenboek: onze woorden, hun oorsprong en ontwikkeling, 23rd ed., Utrecht: Het Spectrum, p. 178
11. ^ a b Verwijs, Eelco; Verdam, Jacob (1885–1929), Middelnederlandsch woordenboek, 11 vols., 's-Gravenhage: Nijhoff; gtb.ivdnt.org
12. ^ a b Sterkenburg, P. G. J. van (2001), Vloeken: een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2nd ed., Den Haag: Sdu
13. ^ a b Stoett, F. A. (1923–1925), Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden, 4th ed., 3 vols., Zutphen: Thieme
14. ^ Sijs, Nicoline van der (2005), Groot leenwoordenboek, Utrecht / Antwerpen: Van Dale
15. ^ Beem, H. (1974), Uit Mokum en de mediene: Joodse woorden in Nederlandse omgeving, Assen: Van Gorcum
16. ^ Sijs, Nicoline van der (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag: Sdu; with additions from the Uitleenwoordenbank (2015)
17. ^ a b c d e Van Dale Groot woordenboek hedendaags Nederlands (2014), Utrecht / Antwerpen: Van Dale Uitgevers
18. ^ a b c Algemeen Nederlands Woordenboek (2009–), Instituut voor de Nederlandse Taal, Leiden; anw.ivdnt.org