Etymology and origin of the Portuguese word cruzar
- Confidence
- Established
- Formation
- Derivation
- First attested
- 1200s a cantiga of Pedr' Amigo de Sevilha More words from the 13th century
- Ultimate origin
- Latin crux
Etymology tree
From the same root
Pronunciation
Forms
cruzar (first-person singular present cruzo, first-person singular preterite cruzei, past participle cruzado)[1]
Etymology
It is formed from Portuguese cruz + -ar.[2][1][3][4] Houaiss dates it to the 13th century in the sense “to go on crusade”, Cunha to the 12th; both date “to travel across” to the 17th.[2][5] Nascentes notes that Saint Avitus has Latin cruciō.[6] DELPo compares Spanish cruzar.[7]
The noun cruz is from Latin crux (“cross”), a semi-learned word, since its ⟨u⟩ did not open to ⟨o⟩ as in popular words.[8] The Latin word is of unclear origin.[1]
Earliest recorded meaning
A cantiga d'escarnho of Pedr' Amigo de Sevilha begins Quen mi ora quisesse cruzar, / ben assi poderia ir / ben como foi a Ultramar / Pero d'Ambrõa “whoever would now give me the cross could go, just as Pero d'Ambrõa went, Overseas”.[9][10] The sense is to take the cross, to go on crusade to the Holy Land.[9][10]
Semantic evolution
Pereira (1697) still glosses the verb as “to crucify”.[11] Bluteau (1712–1728) has the sea sense, sailing to and fro across the sea, as pirates do, and quotes Outras duas velas Cruzarão largo tempo o mar “two more sails cruised the sea for a long time”.[12] Morais (1789) adds placing things crosswise, beating about and crossing through the middle.[13] Vieira lists cruzar as pernas, cruzar o ferro “to fight with swords” and cruzar os braços “to stay idle”.[14]
Figueiredo (1899) records crossing breeds of animals and marks the crusading sense as old.[15] Newer senses are to cross a cheque, to cross the ball in football and, in Brazil, ritual senses in Afro-Brazilian religions.[2][16]
Timeline
- 13th century – cruzar “to take the cross” in a cantiga d'escarnho.[9][2]
- 17th century – first record of the sense “to travel across”.[2][5]
- 1697 – Pereira glosses it “to crucify”.[11]
- 1712–1728 – Bluteau records cruzar o mar.[12]
- 1789 – Morais records placing crosswise, as in cruzão as vergas.[13]
- 1890 – first record of cruzador “cruiser”.[5]
- 1899 – Figueiredo records crossbreeding.[15]
Meanings
Verb
- To lay crosswise; to cross (arms, legs): cruzar as mãos sobre o peito.[2][3]
- (reflexive) To intersect: As duas linhas cruzam-se aqui.[2][1]
- To go across, pass through: cruzar a rua.[2][3]
- To sail or travel about in all directions; to cruise.[2][16]
- (with com) To come across, pass (someone going the other way).[2][1]
- To compare, cross-check (data).[2]
- To crossbreed (animals).[2][1][16]
- (reflexive) To cross oneself.[2]
- (banking) To cross (a cheque).[2][16]
- (football) To cross (the ball).[2]
- (historical) To take the cross; to go on a crusade (cruzada).[2]
- (Brazil, informal) não cruzar com: not to get on with (someone).[2]
Word family
- cruzamento
- cruzador
- descruzar
Related words
References
- ^ a b c d e f g h i j Wiktionary, the free dictionary, https://en.wiktionary.org
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q Houaiss, Antônio; Villar, Mauro de Salles (2001), Dicionário Houaiss da língua portuguesa, Rio de Janeiro: Objetiva, p. s.v. cruzar
- ^ a b c Ferreira, Aurélio Buarque de Holanda, Novo dicionário Aurélio da língua portuguesa, digital edition, p. s.v. cruzar
- ^ Academia das Ciências de Lisboa, Dicionário da Língua Portuguesa, revised online edition (2023–) of the Dicionário da Língua Portuguesa Contemporânea (2001), https://dicionario.acad-ciencias.pt, p. s.v. cruzar
- ^ a b c Cunha, Antônio Geraldo da (2010), Dicionário etimológico da língua portuguesa, 4th ed., Rio de Janeiro: Lexikon, p. s.v. cruz
- ^ Nascentes, Antenor (1966), Dicionário etimológico resumido, Rio de Janeiro: Instituto Nacional do Livro, p. s.v. cruzar
- ^ NEHiLP – Núcleo de Apoio à Pesquisa em Etimologia e História da Língua Portuguesa, Universidade de São Paulo, DELPo: Dicionário Etimológico da Língua Portuguesa (online database), p. s.v. cruzar
- ^ Houaiss, Antônio; Villar, Mauro de Salles (2001), Dicionário Houaiss da língua portuguesa, Rio de Janeiro: Objetiva, p. s.v. cruz
- ^ a b c Instituto da Lingua Galega, Dicionario de dicionarios do galego medieval (DDGM), ed. Ernesto González Seoane, Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela, https://ilg.usc.gal/ddgm, p. s.v. cruzar
- ^ a b Universo Cantigas: Glosario da poesía medieval profana galego-portuguesa, A Coruña: Instituto da Lingua e Literatura (ILLA), Universidade da Coruña, https://www.universocantigas.gal, p. s.v. cruzar
- ^ a b Pereira, Bento (1697), Thesouro da lingoa portuguesa, in the 1697 edition of his Prosodia (1st ed. 1647; CLP transcription, Universidade de Aveiro), p. s.v. cruzar
- ^ a b Bluteau, Raphael (1712–1728), Vocabulario portuguez e latino, 8 vols. + 2 supplement vols., Coimbra / Lisboa (CLP transcription, Universidade de Aveiro), p. s.v. cruzar
- ^ a b Silva, António de Morais (1789), Diccionario da lingua portugueza composto pelo padre D. Rafael Bluteau, reformado, e accrescentado, 2 vols., Lisboa: Simão Thaddeo Ferreira, p. 1, 351
- ^ Vieira, Frei Domingos (1871–1874), Grande Diccionario Portuguez ou Thesouro da lingua portugueza, 5 vols., Porto: Ernesto Chardron e Bartholomeu H. de Moraes, p. 2, 651
- ^ a b Figueiredo, Cândido de (1899), Novo diccionário da língua portuguesa, 1st ed., 2 vols., Lisboa: Tavares Cardoso & Irmão, p. s.v. cruzar
- ^ a b c d Porto Editora (2013), Grande Dicionário da Língua Portuguesa, Porto: Porto Editora, p. 2608
Related etymologies
Cite this entry
“Cruzar.” Etymologically, 15 Nov. 2026, etymologically.com/pt/cruzar. Accessed 16 Nov. 2026.
Last edited on . ·