Etymologically

Etymology and origin of the Portuguese word empresa

Confidence
Established
Formation
Borrowing
First attested
c. 1435 More words from the 15th century
Borrowed from
Italian impresa
Ultimate origin
Latin prehendō
Etymology tree
inherited borrowed derived
Italian imprendere
Italian impresa
Portuguese empresa

Pronunciation

  • Brazil: /ẽˈpɾe.zɐ/, /ĩˈpɾe.zɐ/[1]
  • Portugal: /ẽˈpɾe.zɐ/[1]

Forms

empresa f (plural empresas)[1] Houaiss records empresa, empressa, enpreza and epresa in the 15th century.[2] Folqman in 1755 has empresa or empreza, and Wiktionary lists the older spellings empreza and emprêsa.[3][1]

Etymology

It is borrowed from Italian impresa (“undertaking”).[2][4][5][6][1] The Italian noun is the feminine past participle of imprendere (“to undertake”) used as a noun, from Vulgar Latin *imprehendō, formed from in- and prehendō (“to seize”).[2][7][1] Houaiss dates the Italian word to 1276, Nocentini to before 1374.[2][7] Houaiss adds that the Italian sense “organisation producing goods” dates from 1644, and Nocentini puts the business sense in the 17th century.[2][7] Silva Bastos and Figueiredo took the word straight from Latin prehēnsus.[8][9]

The same Italian word gave Spanish empresa, and Old French emprise and Occitan empreza are parallel formations.[10][7] According to Nocentini, the Italian sense “heraldic device”, current in the 16th century, came back from Spanish.[7]

Earliest recorded meaning

Lorenzo's chronology antedates Machado's 16th-century record to 1435 or 1436, in the phrase não lhes pasara esta empresa polas memorias “this undertaking would not have crossed their minds”.[11] The sense is a bold undertaking, the only one Houaiss and Cunha record for the 15th century.[2][4]

Semantic evolution

The early dictionaries show the sense of a military venture: Barbosa in 1611 renders fazer empresa as “to take booty”, and Pereira in 1697 gives Latin expeditio and facinus “deed”.[12][13] Morais in 1789 defines it as what one undertakes, and also as the device on a knight's shield that referred to his undertaking.[14]

The economic sense appears in the 19th century: Figueiredo in 1899 has “business” and “association organised to run an industry”, the people who run it, and marks the device sense as obsolete.[9] Its derivatives followed: empresário in 1813, empresarial and empresariado in the 20th century.[4] In Rio Grande do Sul it has named, since the early 20th century, the farming and cattle-raising partnerships of the interior.[15]

Timeline

  • c. 1435 – first record, esta empresa.[11]
  • 1554 – ẽpresa in a private letter.[16]
  • 1611 – Barbosa's dictionary: fazer empresa “to take booty”.[12]
  • 1755 – Folqman heads empresa or empreza with Latin inceptum “undertaking”.[3]
  • 1789 – Morais adds the sense “device on a shield”.[14]
  • 1813 – first record of empresário.[4]
  • 1899 – Figueiredo records the sense “commercial or industrial association”.[9]

Meanings

Noun

  1. An undertaking, especially a difficult or bold one; a venture: uma empresa arriscada.[2][17][18]
  2. An intent or design.[17][19]
  3. (economics) An organisation that produces or sells goods or services; a company, firm.[2][6][20]
  4. The company as a legal entity: a empresa pagou a multa.[2]
  5. The people who run a company; its management.[18][9]
  6. (heraldry) A device with a motto, such as knights had engraved on their shields.[19]

Word family

  • empresário
  • empresarial
  • empresariado
  • empresar

References

  1. ^ a b c d e f Wiktionary, the free dictionary, https://en.wiktionary.org
  2. ^ a b c d e f g h i Houaiss, Antônio; Villar, Mauro de Salles (2001), Dicionário Houaiss da língua portuguesa, Rio de Janeiro: Objetiva, p. s.v. empresa
  3. ^ a b Folqman, Carlos (1755), Diccionario portuguez, e latino, Lisboa: Régia Officina Silviana (CLP transcription, Universidade de Aveiro), p. s.v. empresa
  4. ^ a b c d Cunha, Antônio Geraldo da (2010), Dicionário etimológico da língua portuguesa, 4th ed., Rio de Janeiro: Lexikon, p. s.v. empresa
  5. ^ Nascentes, Antenor (1966), Dicionário etimológico resumido, Rio de Janeiro: Instituto Nacional do Livro, p. s.v. empresa
  6. ^ a b Ferreira, Aurélio Buarque de Holanda, Novo dicionário Aurélio da língua portuguesa, digital edition, p. s.v. empresa
  7. ^ a b c d e Nocentini, Alberto; Parenti, Alessandro (2010), l'Etimologico: vocabolario della lingua italiana, Firenze: Le Monnier, p. s.v. impresa
  8. ^ Silva Bastos, José Timóteo da (1912), Diccionario etymologico, prosodico e orthographico da lingua portugueza, Lisboa: Parceria António Maria Pereira, p. s.v. empresa
  9. ^ a b c d Figueiredo, Cândido de (1899), Novo diccionário da língua portuguesa, 1st ed., 2 vols., Lisboa: Tavares Cardoso & Irmão, p. s.v. empresa
  10. ^ Real Academia Española; Asociación de Academias de la Lengua Española (2014–), Diccionario de la lengua española, 23rd ed., online version 23.8, https://dle.rae.es, p. s.v. empresa
  11. ^ a b Instituto da Lingua Galega, Dicionario de dicionarios do galego medieval (DDGM), ed. Ernesto González Seoane, Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela, https://ilg.usc.gal/ddgm, p. s.v. empresa
  12. ^ a b Barbosa, Agostinho (1611), Dictionarium lusitanicolatinum, Braga: Fructuoso Lourenço de Basto (CLP transcription, Universidade de Aveiro), p. s.v. empresa
  13. ^ Pereira, Bento (1697), Thesouro da lingoa portuguesa, in the 1697 edition of his Prosodia (1st ed. 1647; CLP transcription, Universidade de Aveiro), p. s.v. empresa
  14. ^ a b Silva, António de Morais (1789), Diccionario da lingua portugueza composto pelo padre D. Rafael Bluteau, reformado, e accrescentado, 2 vols., Lisboa: Simão Thaddeo Ferreira, p. 1, 481
  15. ^ Schlee, Aldyr Garcia (2019), Dicionário da Cultura Pampeana Sul-Rio-Grandense, 2 vols., Pelotas: Fructos do Paiz, p. s.v. empresa
  16. ^ CLUL (ed.) (2014), P.S. Post Scriptum: Arquivo Digital de Escrita Quotidiana em Portugal e Espanha na Época Moderna, Lisboa: Centro de Linguística da Universidade de Lisboa, http://ps.clul.ul.pt, p. s.v. empresa
  17. ^ a b Academia das Ciências de Lisboa, Dicionário da Língua Portuguesa, revised online edition (2023–) of the Dicionário da Língua Portuguesa Contemporânea (2001), https://dicionario.acad-ciencias.pt, p. s.v. empresa
  18. ^ a b Michaelis: Moderno Dicionário da Língua Portuguesa, São Paulo: Melhoramentos (online as Michaelis Dicionário Brasileiro da Língua Portuguesa, https://michaelis.uol.com.br), p. s.v. empresa
  19. ^ a b Dicionário Priberam da Língua Portuguesa, Lisboa: Priberam Informática, https://dicionario.priberam.org, p. s.v. empresa
  20. ^ Porto Editora (2013), Grande Dicionário da Língua Portuguesa, Porto: Porto Editora, p. 3465

Related etymologies

Cite this entry

“Empresa.” Etymologically, 15 Nov. 2026, etymologically.com/pt/empresa. Accessed 16 Nov. 2026.

Last edited on . ·