keer

Forms

keer m (plural keren, diminutive keertje n)^[1]

Etymology

It is inherited from Middle Dutch keer, a noun formed from the verb keren “to turn”.^[2][3][1] The same formation is Middle Low German kēr, Old High German kēr (“turn”) and Old English ċierr (“turn, time, occasion”), the source of English chore.^[2][1] Its development from “turn” to “time, occasion” is like that of werf and of English turn.^[1]

De Vries and Van Haeringen reject Dupont's idea that the noun in ⟨te keer gaan⟩ “to rage” has a separate source, akin to karig.^[3][4]

Earliest recorded meaning

Middle Dutch keer “turning, change, return” is first recorded in Brabant in 1265–1270: sonder kir “without detours” and heuet haren kir genomen, “has gone away”.^[2][5] A West Flemish text of 1287 uses it of the twisted horns of the wisent.^[5]

Semantic evolution

Middle Dutch keer had a rich range of senses: a turn or bend, the course of the stars, a change, a direction, a manner and an occasion, as in sochten in meneghen kere, “sought in many ways”, and God andworde ten kere, “God answered in his turn” (1285).^[2][5][6] In enen kere “once” is recorded in 1300–1325.^[2]

In early modern Dutch het is nu mijnen keer meant “it is my turn now” (1573), and den eersten keer “the first time” is found in 1669.^[2] Little of the old range survives: today keer mostly means “time”, usually after a numeral.^[2] The sense “turn, change” remains in fixed phrases such as een keer nemen and the proverb gedane zaken nemen geen keer, “what is done cannot be undone”.^[2][7] Te keer gaan first meant to resist something, then to rage.^[6][3]

Een keer has also become a modal particle that softens an utterance, like eens: zoodat hij wel eens een keer vergeefs kan loopen (1858).^[2] This happened especially in southern Dutch dialects.^[2] The word passed through French dialects into Basque as kera “appearance”.^[8]

Timeline

• 1265–1270 – Middle Dutch kir “turn, return” is first recorded.^[2][5]
• 1285 – Ten kere “in turn”.^[2]
• 1300–1325 – In enen kere “once”.^[2]
• 1573 – Het is nu mijnen keer “it is my turn now”.^[2]
• 1669 – Den eersten keer “the first time”.^[2]
• 1858 – Een keer as a softening particle.^[2]

Meanings

Noun

1. time, occasion, instance: Ik heb het hem drie keer gezegd.^[9][1]
2. A turn, change, reversal: een keer nemen, to take a turn.^[9][1]

Word family

• keerteken
• letterkeer
• keer op keer
• binnen de kortste keren

Related words

• keren
• English chore

Usage notes

In Limburg dialects keer or kèèr means a fruit stone or a marble; it is a form of kern with the ⟨n⟩ lost.^[10][11] An old phrase aan keer staan, of a door, means “to stand ajar”.^[12]

References

1. ^ a b c d e f g Wiktionary, the free dictionary, https://en.wiktionary.org
2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p Philippa, Marlies; Debrabandere, Frans; Quak, Arend; Schoonheim, Tanneke; Sijs, Nicoline van der (2003–2009), Etymologisch woordenboek van het Nederlands, 4 vols., Amsterdam: Amsterdam University Press; online via etymologiebank.nl
3. ^ a b c Vries, Jan de (1971), Nederlands etymologisch woordenboek, Leiden: Brill
4. ^ Haeringen, C. B. van (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal: Supplement, 's-Gravenhage: Nijhoff
5. ^ a b c d Pijnenburg, W. J. J., et al. (2001), Vroegmiddelnederlands woordenboek: woordenboek van het Nederlands van de dertiende eeuw in hoofdzaak op basis van het Corpus-Gysseling, Leiden: Instituut voor Nederlandse Lexicologie; gtb.ivdnt.org
6. ^ a b Verwijs, Eelco; Verdam, Jacob (1885–1929), Middelnederlandsch woordenboek, 11 vols., 's-Gravenhage: Nijhoff; gtb.ivdnt.org
7. ^ Stoett, F. A. (1923–1925), Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden, 4th ed., 3 vols., Zutphen: Thieme
8. ^ Sijs, Nicoline van der (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag: Sdu; with additions from the Uitleenwoordenbank (2015)
9. ^ a b Van Dale Groot woordenboek hedendaags Nederlands (2014), Utrecht / Antwerpen: Van Dale Uitgevers
10. ^ Weijnen, A. A. (2003), Etymologisch dialectwoordenboek, 2nd ed., Den Haag: Sdu
11. ^ Debrabandere, Frans (2011), Limburgs etymologisch woordenboek: de herkomst van de woorden uit beide Limburgen, Zwolle: Wbooks
12. ^ Vries, Matthias de; Winkel, L. A. te, et al. (1882–1998), Woordenboek der Nederlandsche Taal, 29 vols., 's-Gravenhage / Leiden: Nijhoff / Sijthoff / SDU; supplement 2001; gtb.ivdnt.org